Chaga is de zwarte, gebarsten knol die op berkenstammen groeit en eruitziet als verbrand hout. In Rusland en Finland wordt het al lang gekookt tot een donkere drank, en vandaag wordt het wereldwijd verkocht als chaga thee, poeder en extract. Hier lees je wat chaga echt is, hoe je het herkent, wat het bevat en wat het onderzoek weet, ook wat je moet weten over oxalaat.
In het kort
- Chaga heet in het Latijn Inonotus obliquus. Het groeit vooral op berken.
- De zwarte knol is niet het vruchtlichaam van de schimmel, maar een steriele massa mycelium, een zogenoemd sclerotium.
- Chaga zit vast in het hout en moet uit de boom worden gehakt. Voor het oogsten heb je dus toestemming van de grondeigenaar nodig.
- Chaga bevat onder meer donkere pigmenten (melanine), triterpenen en polysachariden. Bijna al het onderzoek is gedaan op cellen en dieren.
- Chaga bevat veel oxalaat, en er zijn gevallen van nierschade gepubliceerd na langdurige hoge inname.
Wat is chaga?
Chaga is een schimmel die levende loofbomen aantast, in Scandinavië bijna altijd berken. Hij dringt binnen via wonden in de bast en groeit daarna vele jaren in de stam. Aan de buitenkant zie je een zwarte, gebarsten uitgroei met een roestbruine, kurkachtige binnenkant.
De zwarte knol lijkt op een paddenstoel, maar is dat in de gewone betekenis niet. Het is een sclerotium, een steriele massa dicht verweven mycelium die zwart is door grote hoeveelheden melanine. Het echte vruchtlichaam van de schimmel, dat de sporen verspreidt, vormt zich pas als de boom of een deel ervan is afgestorven. Het groeit dan verborgen tussen bast en hout en is zelden te zien.
Chaga groeit langzaam, en een aangetaste boom kan tientallen jaren leven met de schimmel in de stam. Meer over het verschil tussen vruchtlichaam en mycelium, en over hoe paddenstoelenextracten worden gemaakt, lees je in onze gids over functionele paddenstoelen.
Zo herken je chaga
Chaga is makkelijk te herkennen als je weet waar je op moet letten, maar wordt soms verward met andere dingen op berkenstammen:
- Chaga. Onregelmatig, koolzwart en diep gebarsten aan de buitenkant. De binnenkant is roestgeel tot bruin en kruimelig of kurkachtig.
- Knobbels en knoesten. Uitgroeiingen op de stam die met bast bedekt zijn en helemaal uit hard hout bestaan.
- Tonderzwam. Een grijze, hoefvormige zwam met poriën aan de onderkant. Het is een echt vruchtlichaam en ziet er heel anders uit.
Mag je chaga plukken?
Niet zonder toestemming. Chaga zit stevig vast in het hout en moet uit de boom worden gehakt, waardoor een levende boom beschadigd raakt. In Zweden bijvoorbeeld mag je dankzij het allemansrecht paddenstoelen plukken in het bos, maar dat geldt niet voor chaga, dus is toestemming van de grondeigenaar nodig.
Chaga thee en chaga koffie: een lange traditie
Chaga wordt in Siberië en Rusland al sinds minstens de 16e eeuw in de volksgeneeskunde gebruikt. De Chanten in West-Siberië sneden chaga in kleine stukjes en lieten het in water trekken tot thee. In Finland, waar de schimmel pakuri heet, beschrijft een overzichtsstudie hoe soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog chaga als koffievervanger gebruikten toen de koffie op was.
De drank wordt donker, bijna als zwarte thee, met een aardse en licht bittere smaak. Chaga bevat geen cafeïne, wat een van de redenen is dat het vandaag als alternatief voor koffie wordt verkocht.
Wat bevat chaga?
Onderzoekers hebben verschillende groepen stoffen in chaga gevonden:
- Melanine. Het donkere pigment dat chaga zijn zwarte kleur geeft.
- Triterpenen. Onder meer inotodiol en betulinezuur. Het betulinezuur komt deels uit de berk waarop de schimmel groeit.
- Polysachariden. Onder meer bètaglucanen, hetzelfde soort stoffen als in andere functionele paddenstoelen.
- Polyfenolen. Plantenstoffen die in het laboratorium vaak worden onderzocht op hun antioxiderende eigenschappen.
Dat het betulinezuur uit de gastheerboom komt, is een van de redenen waarom wilde chaga van berken verschilt van chaga die in een laboratorium is gekweekt.
Wat zegt het onderzoek over chaga?
Er zijn veel studies over chaga, maar bijna allemaal zijn ze gedaan op cellen in reageerbuizen of op dieren. Gecontroleerde studies bij mensen ontbreken grotendeels. Verschillende recente overzichtsstudies stellen dat er klinische studies nodig zijn voordat je iets kunt zeggen over hoe chaga mensen beïnvloedt.
Dat betekent niet dat chaga oninteressant is, maar wel dat veel beweringen over chaga op internet verder gaan dan wat het onderzoek laat zien.
Oxalaat: het belangrijkste om te weten over chaga
Chaga bevat zeer hoge gehaltes oxalaat, een stof die in grote hoeveelheden kristallen in de nieren kan vormen. In 2014 beschreven Japanse artsen een 72-jarige vrouw die een halfjaar lang vier tot vijf theelepels chagapoeder per dag had genomen en zo ernstige nierschade kreeg dat ze moest dialyseren. In 2022 werd een vergelijkbaar geval uit Zuid-Korea gepubliceerd.
Het gaat om weinig gevallen, maar ze laten zien dat meer niet beter is. Heb je een nierziekte, gebruik je medicijnen, ben je zwanger of heb je een aandoening, dan is het verstandig om met een zorgverlener te praten voordat je chaga gebruikt.
Wilde of gekweekte chaga?
De meeste chaga die wordt verkocht, wordt in het wild van berken geoogst. De groeiende vraag roept de vraag op hoeveel er duurzaam geoogst kan worden. In Finland proberen onderzoekers daarom chaga te kweken door de schimmel in levende berken te enten.
Dat bleek makkelijker gezegd dan gedaan. In een Fins experiment werden 679 berken geënt. Vier tot vijf jaar later was gemiddeld 79 procent van de bomen besmet, maar had slechts ongeveer 6 procent zichtbare knollen. De onderzoekers concludeerden dat chaga zich langzaam vormt, zelfs als het enten lukt.
Wil je over andere paddenstoelen lezen, dan hebben we ook geschreven over Lion’s Mane (pruikzwam), reishi en cordyceps.
Ons chaga-extract en onze tinctuur vind je onder functionele paddenstoelen in onze shop.
Wat is chaga?
Chaga (Inonotus obliquus) is een schimmel die op berken groeit. De zwarte knol op de stam is een steriel sclerotium van mycelium, geen vruchtlichaam. Het wordt traditioneel gebruikt om thee van te zetten.
Hoe heet chaga in andere talen?
Chaga is de Russische naam die internationaal wordt gebruikt. In het Fins heet het pakuri of pakurikääpä, en in het Zweeds sprängticka.
Mag je chaga plukken?
Niet zonder toestemming van de grondeigenaar. Chaga zit vast in het hout en moet uit een levende boom worden gehakt. In Zweden geldt het allemansrecht niet voor chaga.
Bevat chaga cafeïne?
Nee, chaga bevat geen cafeïne. Dat is een van de redenen dat chaga thee soms als alternatief voor koffie wordt gebruikt.
Kan chaga schadelijk zijn?
Chaga bevat veel oxalaat. Er zijn gevallen van nierschade gepubliceerd bij mensen die lange tijd grote hoeveelheden chagapoeder namen. Praat met een zorgverlener als je een nierziekte hebt of medicijnen gebruikt.
Bronnen
- Ern, P. T. Y. et al. (2024). Therapeutic properties of Inonotus obliquus (Chaga mushroom): A review. Mycology, 15(2), 144–161.
- Fordjour, E. et al. (2023). Chaga mushroom: a super-fungus with countless facets and untapped potential. Frontiers in Pharmacology, 14, 1273786.
- Kikuchi, Y. et al. (2014). Chaga mushroom-induced oxalate nephropathy. Clinical Nephrology, 81(6), 440–444.
- Kwon, O. et al. (2022). Chaga mushroom-induced oxalate nephropathy that clinically manifested as nephrotic syndrome: A case report. Medicine, 101(10), e28997.
- Miina, J. et al. (2021). Inoculation success of Inonotus obliquus in living birch (Betula spp.). Forest Ecology and Management, 492, 119244.
- Peng, H. & Shahidi, F. (2020). Bioactive compounds and bioactive properties of chaga (Inonotus obliquus) mushroom: a review. Journal of Food Bioactives, 12, 9–75.
- Svampkonsulenternas Riksförbund. Allemansrätten och svamp (Allemansrecht en paddenstoelen, in het Zweeds).
