Functionele paddenstoelen: gids voor Lion’s Mane, chaga, reishi en cordyceps

Functionele paddenstoelen, ook wel medicinale paddenstoelen genoemd, is een verzamelnaam voor paddenstoelen die mensen voor meer dan alleen voedsel hebben gebruikt. Lion’s Mane (pruikzwam), chaga, reishi en cordyceps zijn de bekendste, en tegenwoordig worden ze wereldwijd verkocht als poeders, extracten en tincturen. Maar wat zijn het eigenlijk voor paddenstoelen, wat bevatten ze en wat weet het onderzoek echt? Hier is een feitelijke gids, zonder overdrijving.

Wat zijn functionele paddenstoelen?

Het woord functioneel wordt gebruikt voor voedingsmiddelen waarvan wordt gedacht dat ze een functie hebben die verder gaat dan alleen verzadigen. Bij paddenstoelen gaat het om soorten met een lange traditie in de volksgeneeskunde, vooral in Azië, Rusland en Scandinavië. Ze worden ook wel medicinale paddenstoelen genoemd. De meeste zijn houtzwammen of andere houtbewonende paddenstoelen die taai, bitter of houtig zijn en daarom niet als gewone eetbare paddenstoel worden gebruikt. In plaats daarvan worden ze gedroogd, gemalen en geëxtraheerd.

Vier soorten domineren de markt, en dat zijn ook de vier in ons assortiment:

Een traditie van duizenden jaren oud

Toen Ötzi, de ijsmummie, in 1991 in de Alpen werd gevonden, had hij twee soorten zwammen bij zich. De ene was tondelzwam, gebruikt om vuur te maken. De andere was berkenzwam, geregen aan een leren riempje. De onderzoekers die de vondsten bestudeerden, meenden dat de berkenzwam nauwelijks als tondel bedoeld was en misschien een ander doel voor hem had. Ötzi leefde ruim 5.000 jaar geleden.

In China wordt reishi, daar lingzhi genoemd, al eeuwenlang in kunst en geschriften afgebeeld als symbool voor een lang leven. In Japan heet Lion’s Mane yamabushitake, naar de bergmonniken op wier gewaden de paddenstoel lijkt. In Rusland, Finland en de Baltische staten wordt chaga al lang gekookt tot een donkere drank, en cordyceps uit Tibet behoort tot de duurste natuurproducten ter wereld.

Wat bevatten de paddenstoelen?

De stof die het vaakst wordt genoemd, is bètaglucaan. Bètaglucanen zijn lange ketens van glucose die de celwanden van de paddenstoel opbouwen. Een groot overzicht van polysacchariden uit meer dan 650 paddenstoelsoorten liet zien dat de meeste biologisch actieve polysacchariden juist tot deze groep behoren. Bètaglucanen komen voor in veel paddenstoelen, ook in gewone eetbare, en behoren tot de meest onderzochte stoffen op dit gebied.

Naast bètaglucanen heeft elke soort zijn eigen stoffen. Lion’s Mane bevat erinacines en hericenonen, reishi bevat bittere triterpenen, chaga is rijk aan donkere pigmenten en cordyceps bevat cordycepine. Deze stoffen maken de soorten interessant voor onderzoekers en onderscheiden ze van elkaar.

Vruchtlichaam of mycelium?

Wat we meestal een paddenstoel noemen, is het vruchtlichaam, het deel dat groeit om sporen te verspreiden. De rest van de schimmel is het mycelium, een netwerk van dunne draden in de grond of in het hout. Beide kunnen in producten worden gebruikt, maar ze zijn niet hetzelfde.

Mycelium wordt vaak gekweekt op graan, zoals rijst of haver, en soms samen daarmee verkocht. Dan kan een deel van het product bestaan uit zetmeel uit het graan in plaats van uit paddenstoel. Onderzoekers hebben methoden ontwikkeld om bètaglucanen van zetmeel te onderscheiden, juist omdat ze zo makkelijk te verwarren zijn. Een goede vuistregel is daarom om te controleren waar een product van gemaakt is en hoeveel bètaglucanen het bevat, als dat vermeld staat.

Zo worden paddenstoelextracten gemaakt

De celwanden van paddenstoelen bestaan uit chitine, hetzelfde taaie materiaal als in het pantser van insecten. Daarom worden paddenstoelen meestal geëxtraheerd in plaats van alleen gemalen. Er zijn twee hoofdmethoden, en die halen verschillende stoffen naar boven:

• Heetwaterextractie. De paddenstoel wordt gekookt of getrokken in heet water. Daarbij lossen de wateroplosbare polysacchariden op, waaronder de bètaglucanen. Het water wordt daarna verdampt en er blijft een poeder over.
• Alcoholextractie. Alcohol lost stoffen op die niet in water oplossen, zoals de triterpenen in reishi en chaga.
• Dubbele extractie. Veel producenten combineren beide methoden om zowel de wateroplosbare als de in alcohol oplosbare stoffen te verkrijgen.

Het resultaat wordt verkocht als poeder, waarbij het extract gedroogd is, of als tinctuur, waarbij het extract in een vloeistof is opgelost. Het poeder is geconcentreerd en smaakt vaak aards of bitter, terwijl de tinctuur klaar is voor gebruik.

Wat zegt het onderzoek?

Er zijn duizenden studies over functionele paddenstoelen, maar de meeste zijn uitgevoerd op cellen of dieren. Studies bij mensen zijn veel minder talrijk, vaak klein en soms van wisselende kwaliteit. De resultaten verschillen ook per soort:

• Een Japanse studie uit 2009 gaf 30 oudere mensen met lichte cognitieve stoornissen 16 weken lang Lion’s Mane of een placebo. De groep die de paddenstoel kreeg, scoorde beter op een cognitieve test, maar de verbetering verdween toen ze stopten.
• Een systematische review van Cochrane uit 2015 vond geen betrouwbaar bewijs dat reishi invloed heeft op bloedsuiker, bloeddruk of cholesterol.
• Voor cordyceps en fysieke prestaties zijn de resultaten wisselend. Eén studie zag verbeteringen na drie weken, terwijl een andere bij goed getrainde wielrenners geen effect vond.

De conclusie is dat er veel interessants is, maar dat het onderzoek niet sterk genoeg is om te zeggen dat de paddenstoelen een bepaald effect hebben. Daarom beschrijven we in onze artikelen wat de studies echt laten zien, zowel als de resultaten positief zijn als wanneer dat niet zo is.

Goed om te weten

Kwaliteit. Controleer of een product gemaakt is van vruchtlichamen of mycelium, hoe het geëxtraheerd is en of het bètaglucaangehalte vermeld staat.

Chaga en oxalaat. Chaga bevat veel oxalaat. Er is een gepubliceerd casusrapport over nierschade bij iemand die zes maanden lang grote hoeveelheden chagapoeder had genomen. Dat is een reden om met mate te zijn.

Medicijnen. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of heb je een aandoening, overleg dan met een zorgverlener voordat je met een voedingssupplement begint.

Wil je meer weten over elke paddenstoel, dan hebben we uitgebreide artikelen over Lion’s Mane (pruikzwam), chaga, reishi en cordyceps.

Onze extracten en tincturen vind je onder functionele paddenstoelen in onze shop.

Bronnen

• Peintner, U., Pöder, R. and Pümpel, T. (1998). The iceman’s fungi. Mycological Research, 102, 1153–1162.
• Wasser, S. P. (2002). Medicinal mushrooms as a source of antitumor and immunomodulating polysaccharides. Applied Microbiology and Biotechnology, 60, 258–274.
• McCleary, B. V. and Draga, A. (2016). Measurement of β-Glucan in Mushrooms and Mycelial Products. Journal of AOAC International, 99, 364–373.
• Mori, K. et al. (2009). Improving effects of the mushroom Yamabushitake (Hericium erinaceus) on mild cognitive impairment. Phytotherapy Research, 23, 367–372.
• Klupp, N. L. et al. (2015). Ganoderma lucidum mushroom for the treatment of cardiovascular risk factors. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• Hirsch, K. R. et al. (2017). Cordyceps militaris Improves Tolerance to High-Intensity Exercise After Acute and Chronic Supplementation. Journal of Dietary Supplements, 14, 42–53.
• Parcell, A. C. et al. (2004). Cordyceps Sinensis (CordyMax Cs-4) Supplementation Does Not Improve Endurance Exercise Performance. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism, 14, 236–242.
• Peng, H. and Shahidi, F. (2020). Bioactive compounds and bioactive properties of chaga (Inonotus obliquus) mushroom: a review. Journal of Food Bioactives, 12, 9–75.
• Olatunji, O. J. et al. (2018). The genus Cordyceps: An extensive review of its traditional uses, phytochemistry and pharmacology. Fitoterapia, 129, 293–316.
• Kikuchi, Y. et al. (2014). Chaga mushroom-induced oxalate nephropathy. Clinical Nephrology, 81, 440–444.