Liniment voor spieren: wat het is, hoe het werkt en waar je op let

Liniment is een van de oudste manieren om vermoeide spieren en stijve gewrichten te verzorgen. Je masseert het in de huid, voelt het eerst verkoelen en daarna verwarmen, en voor veel mensen is het een vast onderdeel van het herstel na het sporten of een lange dag. Maar wat is liniment eigenlijk, wat gebeurt er in de huid als je het gebruikt en wat zegt onderzoek over de ingrediënten? We bespreken ook de valkuilen die weinig mensen kennen, en vertellen waarom we onze eigen spier- en gewrichtscrème als een modern liniment hebben ontwikkeld.

Dit artikel is alleen bedoeld ter informatie en beschrijft liniment en wat onderzoek zegt over veelgebruikte ingrediënten. Onze Muscle & Joint Cream is een cosmetisch product en geen geneesmiddel. Het is niet bedoeld om ziekten vast te stellen, te behandelen of te voorkomen. Heb je pijn die niet overgaat, of een blessure, praat dan met een arts of andere zorgverlener.

Wat is liniment?

Het woord liniment komt van het Latijnse linere, dat insmeren of zalven betekent. Een liniment is iets wat je in de huid wrijft, en wat het onderscheidt van een gewone huidcrème is het doel. Een huidcrème is vooral bedoeld om de huid te hydrateren en te verzorgen, terwijl een liniment is gemaakt om over spieren en gewrichten te worden ingemasseerd en een duidelijk gevoel van kou of warmte te geven.

Vroeger waren linimenten meestal dun en vloeibaar, vaak op basis van alcohol of olie. Tegenwoordig wordt het woord breder gebruikt, en linimenten bestaan als vloeistoffen, gels, balsems en crèmes. Veel mensen kennen het woord uit de paardenstal, want liniment wordt al lang bij paarden gebruikt. In Frankrijk betekent liniment meestal iets heel anders, namelijk liniment oléo-calcaire, een mengsel van olie en kalkwater dat bij het verschonen van baby’s wordt gebruikt.

De geschiedenis van liniment

Linimenten worden al eeuwenlang gebruikt, maar in de negentiende eeuw werden ze echt groot. In de Verenigde Staten werd een hele reeks zogenaamde patentgeneesmiddelen als liniment verkocht, en een aantal daarvan begon als middel voor paarden voordat ze aan mensen werden verkocht. Sloan’s Liniment, dat onder meer chilipeper bevatte, is een van de bekendste voorbeelden.

Niet alle linimenten uit die tijd waren onschuldig. A.B.C. Liniment, dat tot in de jaren dertig in Groot-Brittannië werd verkocht, bevatte monnikskap, belladonna en chloroform en veroorzaakte meerdere vergiftigingen. Die geschiedenis laat zien waarom het belangrijk is om te weten wat een liniment bevat, en dat geldt nog steeds.

Hoe werkt liniment?

Het meeste van wat je voelt als je een liniment gebruikt, komt van zenuwuiteinden in de huid. Menthol activeert de koudereceptor TRPM8, dezelfde receptor die reageert als je het koud hebt. Daarom voelt menthol koud aan, ook al daalt de temperatuur van de huid niet. De ontdekking van de temperatuurreceptoren van het lichaam werd in 2021 bekroond met de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde. Ingrediënten zoals kamfer en methylsalicylaat geven juist een warm gevoel en kunnen de huid licht doen kleuren.

Een veelgebruikte verklaring waarom kou, warmte en massage prettig kunnen aanvoelen bij vermoeide spieren is de poorttheorie, die Ronald Melzack en Patrick Wall in 1965 opstelden. Volgens deze theorie kunnen signalen van aanraking en temperatuur beïnvloeden hoe sterk andere signalen uit hetzelfde gebied worden waargenomen, ongeveer zoals wanneer je instinctief wrijft over een plek waar je je hebt gestoten. De massage zelf bij het inwrijven hoort dus bij de ervaring.

Veelgebruikte ingrediënten en wat onderzoek zegt

Linimenten kunnen heel verschillende dingen bevatten. Dit zijn de meest voorkomende ingrediënten en wat studies laten zien. Houd er rekening mee dat het onderzoek over afzonderlijke ingrediënten en preparaten gaat, niet over een specifiek product.

Menthol

Menthol zorgt voor de kenmerkende verkoeling. In een kleine studie uit 2012 kregen 16 mensen spierpijn in de arm en werden ze daarna behandeld met een gel met 3,5 procent menthol of met ijs. De deelnemers die menthol kregen, ervoeren minder ongemak dan degenen die ijs kregen.

Arnica

Arnica is een gele bloem uit de Europese bergen die al lang uitwendig wordt gebruikt bij blauwe plekken en verstuikingen. Het Europees Geneesmiddelenbureau EMA classificeert arnicabloem op basis van langdurig gebruik als traditioneel kruidengeneesmiddel voor uitwendig gebruik. In een studie met 204 mensen met artrose in de handen werkte een arnicagel na drie weken even goed als een gel met ibuprofen. Een andere kleine studie uit 2022 bij tien getrainde mannen liet zien dat een modderpakking met menthol en arnica, vergeleken met placebo, leidde tot minder spierpijn en sneller krachtherstel na zware beentraining.

Kamfer

Kamfer wordt al honderden jaren gebruikt in linimenten en balsems en geeft een gevoel van zowel warmte als kou. Kamfer wordt op de huid gebruikt, maar is giftig als het wordt ingeslikt, vooral voor jonge kinderen.

Methylsalicylaat en wintergroenolie

Methylsalicylaat is het hoofdbestanddeel van wintergroenolie en is chemisch verwant aan acetylsalicylzuur, de werkzame stof in aspirine. Het geeft een warm gevoel en de typische geur die veel mensen met liniment associëren. De stof wordt deels via de huid opgenomen, en dat is de achtergrond van een aantal valkuilen verderop.

CBD

CBD, of cannabidiol, is een van de best onderzochte cannabinoïden in hennep. In een gerandomiseerde studie uit 2022 gebruikten 18 mensen met artrose aan de basis van de duim elk twee weken een crème met CBD en twee weken een crème zonder CBD. In de periode met CBD meldden de deelnemers minder pijn en een betere functie van de hand, en er werden geen bijwerkingen gezien. De studie is klein, en er zijn meer en grotere studies nodig.

In het cannabisonderzoek spreekt men van het entourage-effect, het idee dat de verschillende stoffen van de plant elkaar kunnen versterken en samen beter werken dan los van elkaar. Voor producten die op de huid worden gebruikt is dat nog weinig onderzocht, maar het is een van de redenen dat veel moderne linimenten CBD combineren met meerdere andere plantaardige ingrediënten.

Valkuilen: dit moet je weten

Liniment voelt als een onschuldig alledaags product, en voor de overgrote meerderheid is het dat ook. Maar sommige van de meest gebruikte ingrediënten zijn sterke stoffen, en er zijn dingen die weinig mensen weten.

• Slik nooit liniment in. Methylsalicylaat en kamfer zijn giftig als ze worden ingeslikt, en zelfs kleine hoeveelheden kunnen bij kinderen een ernstige vergiftiging veroorzaken. Bewaar liniment altijd buiten bereik van kinderen.
• Niet voor jonge kinderen. In de EU mogen cosmetische producten voor kinderen onder de zes jaar geen methylsalicylaat bevatten, met tandpasta als enige uitzondering. Het EMA raadt arnica af bij kinderen onder de twaalf jaar.
• Bloedverdunners. Methylsalicylaat kan via de huid worden opgenomen en het effect van bloedverdunners zoals warfarine versterken. Er zijn gevallen bekend waarin de waarden sterk stegen na dagelijks gebruik van een gel met methylsalicylaat. Gebruik je bloedverdunners, overleg dan eerst met een arts of apotheker.
• Allergie. Ben je overgevoelig voor salicylaten, zoals acetylsalicylzuur, of voor planten uit de composietenfamilie, waartoe arnica behoort, vermijd dan producten met deze ingrediënten.
• Niet op beschadigde huid. Gebruik liniment niet op wonden, schaafwonden of geïrriteerde huid, en vermijd de ogen en slijmvliezen. Was daarna je handen.
• Geen extra warmte erop. Leg er geen warmtekussen of strak verband op. De Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA heeft gewaarschuwd voor zeldzame gevallen van brandwonden door spier- en gewrichtsproducten met menthol en methylsalicylaat. Een liniment moet warm of koud aanvoelen, nooit pijn doen.
• Paardenliniment is voor paarden. Linimenten voor dieren kunnen andere stoffen en hogere concentraties bevatten dan producten voor mensen, en mogen niet bij jezelf worden gebruikt.

Krijg je roodheid, jeuk, blaren of een branderig gevoel dat niet overgaat, stop dan met het product. En heb je pijn die niet beter wordt, of zwelling na een blessure, zoek dan medische hulp in plaats van alleen iets in te smeren.

Liniment, tijgerbalsem of pijnstillende gel?

Tijgerbalsem is een van de bekendste balsems ter wereld en bevat vooral kamfer en menthol, samen met etherische oliën zoals cajeput- en kruidnagelolie. Het is een sterke en geconcentreerde balsem.

Pijnstillende gels van de apotheek, bijvoorbeeld met diclofenac of ibuprofen, zijn iets anders. Dat zijn goedgekeurde geneesmiddelen met een werkzame stof die in het weefsel wordt opgenomen en de ontsteking beïnvloedt. Cosmetische spier- en gewrichtscrèmes zijn geen geneesmiddelen. Volgens de Europese cosmeticaverordening is een cosmetisch product vooral bedoeld om te reinigen, te parfumeren, te beschermen of het lichaam in goede conditie te houden. Daarom beschrijven we onze crème aan de hand van hoe hij aanvoelt en hoe je hem gebruikt, niet als middel tegen pijn of ziekte.

Onze Muscle & Joint Cream: een modern liniment

We ontwikkelden Muscle & Joint Cream om het beste van het klassieke liniment samen te brengen in een crème die prettig is om te gebruiken. Hij bevat zeven actieve ingrediënten: CBD, arnica, duivelsklauw, L-glutamine, wintergroenolie, menthol en kamfer. Elke verpakking van 200 ml bevat 250 mg CBD.

Net als een liniment geeft de crème eerst een verkoelend gevoel als je hem inmasseert, dat daarna overgaat in een aangename warmte. Hij trekt snel in, plakt niet en is hydraterend. Veel mensen gebruiken hem als onderdeel van hun herstel, voor of na het sporten of ’s avonds als de spieren moe aanvoelen.

Een van de mensen die de crème het meest gebruikt, is MMA-vechter Pannie Kianzad, die meerdere partijen in de UFC heeft gevochten en ambassadeur is van Raw Hemp. In een sport waarin het lichaam elke week zwaar wordt belast, is herstel een groot deel van de training, en de crème hoort bij haar routine.

Omdat de crème wintergroenolie, kamfer en arnica bevat, gelden dezelfde adviezen als voor andere linimenten: gebruik hem niet bij kinderen of op beschadigde huid, en overleg met een arts als je bloedverdunners gebruikt. Wil je meer lezen over hoe CBD en traditionele ingrediënten worden gecombineerd, lees dan ons artikel over CBD-liniment dat verwarmt en verkoelt, of bekijk ons volledige aanbod CBD-liniment.

Bronnen

• Online Etymology Dictionary. Liniment.
• Wikipedia. Liniment.
• Melzack, R. and Wall, P. D. (1965). Pain mechanisms: a new theory. Science, 150, 971–979.
• McKemy, D. D., Neuhausser, W. M. and Julius, D. (2002). Identification of a cold receptor reveals a general role for TRP channels in thermosensation. Nature, 416, 52–58.
• The Nobel Foundation (2021). The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021.
• Johar, P. et al. (2012). A comparison of topical menthol to ice on pain, evoked tetanic and voluntary force during delayed onset muscle soreness. International Journal of Sports Physical Therapy, 7, 314–322.
• European Medicines Agency (2014). Community herbal monograph on Arnica montana L., flos.
• Widrig, R. et al. (2007). Choosing between NSAID and arnica for topical treatment of hand osteoarthritis in a randomised, double-blind study. Rheumatology International, 27, 585–591.
• Bartolomei, S. et al. (2022). Mud Pack With Menthol and Arnica Montana Accelerates Recovery Following a High-Volume Resistance Training Session for Lower Body in Trained Men. Journal of Strength and Conditioning Research, 36, 1909–1915.
• Heineman, J. T. et al. (2022). A Randomized Controlled Trial of Topical Cannabidiol for the Treatment of Thumb Basal Joint Arthritis. Journal of Hand Surgery, 47, 611–620.
• Chan, T. Y. (1996). Potential dangers from topical preparations containing methyl salicylate. Human & Experimental Toxicology, 15, 747–750.
• Joss, J. D. and LeBlond, R. F. (2000). Potentiation of warfarin anticoagulation associated with topical methyl salicylate. Annals of Pharmacotherapy, 34, 729–733.
• Manoguerra, A. S. et al. (2006). Camphor Poisoning: an evidence-based practice guideline for out-of-hospital management. Clinical Toxicology, 44, 357–370.
• Medscape (2012). FDA Warns of Burns From Topical Pain Relievers.
• Europese Commissie (2022). Commission Regulation (EU) 2022/1531 tot wijziging van de cosmeticaverordening, onder meer over methylsalicylaat.
• Europees Parlement en Raad (2009). Regulation (EC) No 1223/2009 on cosmetic products.