Afgański haszysz i hippie trail: Kandahar, Kabul i Chicken Street

Jak robiono afgański haszysz, mit Afghan Black, Chicken Street w Kabulu i Brotherhood of Eternal Love. Druga część naszej serii o szlaku hipisów.
Scena uliczna w Kabulu, 1974 r.
Zawartość

Kandahar, zima 1967 roku. Dwóch młodych Amerykanów, Travis Ashbrook i Ricky Bevans, spaceruje po targu owocowym, gdy podchodzi do nich mężczyzna o imieniu Nazrullah Tokhi i pyta, czy chcą kupić haszysz. Zabiera ich do sklepu odzieżowego swojego brata Hayatullaha. Gdy transakcja zostaje dobita, Amerykanie oddają swojego zepsutego forda taunusa w zamian za około 50 kilogramów haszyszu.

To spotkanie zapoczątkowało jedną z najbardziej znanych historii przemytniczych hippie trail. Ale haszysz, który kupili Ashbrook i Bevans, nie był wymysłem hipisów. Był owocem rzemiosła, które istniało w Afganistanie na długo przed przyjazdem pierwszych autobusów. Ta druga część naszej serii o szlaku hipisów opowiada o kraju, w którym ruch na szlaku był największy, i o tamtejszej kulturze haszyszu.

W skrócie

  • Afganistan był sercem hippie trail, a afgański haszysz już na początku lat 70. cieszył się wśród podróżnych znakomitą opinią.
  • Haszysz robiono zimą: suszone rośliny obijano i przesiewano przez tkaninę na proszek zwany garda, który następnie prasowano i ugniatano ręcznie.
  • Nazwa Afghan Black stała się sławna na Zachodzie dzięki hipisom, ale tradycja za nią stojąca jest starsza.
  • Afgańskie nasiona dotarły do Ameryki Północnej i Europy od końca lat 70. i dziś są obecne w dużej części konopi uprawianych na Zachodzie.
  • Zakaz z 1973 roku i wojna, która wybuchła w 1979 roku, na zawsze zmieniły handel.
Scena uliczna w Kandaharze, grudzień 1973
Kandahar w grudniu 1973 roku. Zdjęcie: David, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.

Rzemiosło starsze niż hipisi

Przesiewanie konopi w Afganistanie sięga prawdopodobnie XIX wieku, według opracowania Afghanistan Analysts Network, niezależnej organizacji badawczej z Kabulu. Na początku XIX wieku kraj był przede wszystkim szlakiem tranzytowym. Haszysz z Buchary w Azji Środkowej wędrował na południe przez Mazar-i Szarif do Kabulu i dalej do Peszawaru.

Gdy w 1934 roku Chiny zakazały konopi, Afgańczycy zaczęli sami produkować haszysz w większych ilościach na eksport. Na początku jakość była nierówna. Indyjskie raporty z lat 40. opisywały afgański charas jako zafałszowany. Dopiero w latach 70. produkcja przeszła od drobnego rzemiosła domowego do eksportu na dużą skalę do Europy i Ameryki Północnej.

Haszysz miał też swoje miejsce w afgańskim społeczeństwie, choć budził kontrowersje. W Balchu na północy sufi święty Baba Qu-ye Mastan na początku XX wieku urządził przy swoim grobie dom palenia. Jednocześnie ktoś, kto palił regularnie, był nazywany charsi, a to słowo nie miało dobrej sławy. Stare powiedzenie brzmi mniej więcej tak: pal, pal, żebyś zapomniał o smutku.

Afgańska herbaciarnia, 1969
Afgańska herbaciarnia, czyli czajchana, w 1969 roku. Zdjęcie: Herbert Maeder / Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Jak robiono afgański haszysz

Afgański haszysz był zimowym rzemiosłem. Rośliny zbierano od października do stycznia, a żywicę pozyskiwano pod koniec grudnia i w styczniu, gdy było zimno. Tak opisuje tę metodę Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości, UNODC, w swoim dużym badaniu konopi w Afganistanie z 2009 roku.

Suszone rośliny obijano, a proszek przesiewano przez tkaninę rozpiętą na pochyłej drewnianej ramie. To, co przeszło przez tkaninę, nazywano garda. Przesiewanie powtarzano, a każda kolejna runda dawała niższą jakość: pierwsza garda była najlepsza, potem druga i trzecia. Na północy, wokół Balchu i Badachszanu, rolnicy często trzymali pierwszą gardę osobno, co dawało mniej haszyszu, ale lepszego. Na południu i wschodzie rundy częściej mieszano.

Potem proszek trzeba było zamienić w haszysz. Na południu gardę prasowano i rozcierano ręcznie, a słabszy proszek można było zwilżyć odrobiną wody i podgrzać nad małym ogniem, aż dało się go formować. Na północy istniała metoda zwana jooshi, w której gardę wysokiej jakości podgrzewano i prasowano ręcznie w zielonobrązowy produkt. O tym, jak to rzemiosło się rozwijało i jak dotarło do Europy, opowie czwarta część serii.

Mit Afghan Black

Na Zachodzie Afghan Black stało się nazwą, którą znał każdy. Jej pochodzenie jest niejasne. Rosyjski botanik Nikołaj Wawiłow opisał w 1924 roku czarniawe konopie z Afganistanu, a to, czy nazwa pochodzi właśnie stąd, jest według Afghanistan Analysts Network kwestią historycznych spekulacji. Pewne jest to, że to hipisi zrobili z Afghan Black markę.

Renoma była ugruntowana już na początku lat 70. W depeszy ambasady USA w Kabulu z 1971 roku dyplomaci odnotowali, że afgański haszysz ma „an especially high reputation among world travellers”.

Kabul i Chicken Street

Dla podróżnych na hippie trail Kabul był celem długiego etapu i miejscem odpoczynku. W latach 70. co roku przyjeżdżały tu dziesiątki tysięcy ludzi z Zachodu. Były tanie hotele, restauracje i herbaciarnie, a imprezy w Green Hotel przeszły do legendy.

Chicken Street w centrum Kabulu była ulicą, którą znali wszyscy. Sklepy, proste hotele i restauracje stały jeden przy drugim, a kupić można było afgańskie kożuchy, bransoletki i, jak napisała później pewna brytyjska gazeta, mnóstwo haszyszu. W Sigi’s przy Chicken Street podróżni wymieniali się informacjami o dalszej drodze. Gul Agha Karimi, który prowadził w Kabulu kemping, wspominał wiele lat później: „All the hippies knew me.”

Bazar w Kabulu, 1977
Bazar w Kabulu w 1977 roku. Zdjęcie: Paul Dober, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons.

Brotherhood of Eternal Love: z Kandaharu do Kalifornii

Ashbrook i Bevans należeli do Brotherhood of Eternal Love, grupy założonej przez Johna Griggsa w połowie lat 60., która od 1967 roku miała siedzibę w Laguna Beach w Kalifornii. Po spotkaniu w Kandaharze bracia Tokhi zostali ich dostawcami.

Według książki „Orange Sunshine” dziennikarza Nicholasa Schou haszysz ukrywano między innymi w volkswagenach transporterach wysyłanych statkiem do Kalifornii, a później także w wydrążonych deskach surfingowych. Te szczegóły opierają się w dużej mierze na wywiadach z samym Ashbrookiem. Brotherhood jako jedna z pierwszych grup sprowadzała afgański haszysz do USA na dużą skalę.

Grupa była znana także z innych rzeczy. W 1970 roku zapłaciła za ucieczkę Timothy’ego Leary’ego z więzienia. 5 sierpnia 1972 roku policja przeprowadziła akcję przeciwko Brotherhood w Kalifornii, Oregonie i na Hawajach, przejęła około 2,5 tony haszyszu i zatrzymała dziesiątki osób. Brotherhood doczeka się w serii osobnego portretu.

Nasiona, które zostały

Z Afganistanu przyszedł nie tylko haszysz. Według badaczy Roberta C. Clarke’a i Marka Merlina afgańskie nasiona kilkakrotnie docierały do Ameryki Północnej i Europy od końca lat 70. i przez całe lata 80. Rośliny miały szersze liście niż odmiany uprawiane na Zachodzie i to wtedy hodowcy zaczęli nazywać starsze odmiany sativa, a afgańskie indica.

Wpływ był ogromny. Według Clarke’a i Merlina już w połowie lat 80. zdecydowana większość bezpestkowych konopi uprawianych w Ameryce Północnej miała afgańskich przodków. W tym samym czasie pierwsze holenderskie firmy nasienne zaczęły sprzedawać wyselekcjonowane odmiany. Holender Ben Dronkers, który później założył Hash Marihuana & Hemp Museum w Amsterdamie, opowiadał, że na początku lat 70. przywiózł nasiona z Pakistanu.

Zakaz i wojna

Formalnie konopie były w Afganistanie zakazane od 1957 roku, ale zakazu prawie nie egzekwowano. W 1973 roku król Zahir Szah zakazał zarówno konopi, jak i opium, według kilku źródeł przy wsparciu 47 milionów dolarów ze Stanów Zjednoczonych. Tego samego lata, 17 lipca 1973 roku, król został obalony w zamachu stanu, gdy przebywał we Włoszech.

Zakaz nie zatrzymał produkcji. Afghanistan Analysts Network szacuje, że w drugiej połowie lat 70. kraj produkował od 150 do 400 ton haszyszu rocznie. Część handlu przeniosła się do Pakistanu. W kwietniu 1978 roku komuniści przejęli władzę w zamachu stanu, którego świadkiem w Kabulu był szwedzki fotograf Sten-Åke Sändh. W grudniu 1979 roku do kraju wkroczyły wojska sowieckie i czas hippie trail w Afganistanie dobiegł końca.

Ślady Afganistanu w dzisiejszych konopiach

Dzisiejszy Kabul to zupełnie inne miasto niż to, które poznali podróżni. Ale ślady afgańskiego haszyszu wciąż są widoczne: w nazwie Afghan Black, w genetyce obecnej w dużej części dzisiejszych konopi i w rzemiośle przesiewania i ręcznego prasowania, które wciąż się stosuje. Ludzie tacy jak Mila Jansen i Frenchy Cannoli przekazali tę wiedzę dalej, a ich historie dostaną w serii osobne artykuły.

W następnej części ruszamy dalej na wschód, przez przełęcz Chajber, do Nepalu i Indii: Freak Street w Katmandu, charas z Himalajów i plaże Goa.

Harmonogram

  • XIX wiek: Haszysz z Buchary wędruje przez Mazar-i Szarif i Kabul do Peszawaru. Przesiewanie w Afganistanie prawdopodobnie nabiera kształtu.
  • 1924: Nikołaj Wawiłow opisuje czarniawe afgańskie konopie.
  • 1934: Chiny zakazują konopi, a Afgańczycy zaczynają robić haszysz na eksport.
  • 1957: Konopie zostają formalnie zakazane w Afganistanie.
  • 1967: Brotherhood of Eternal Love zawiera pierwszą transakcję z braćmi Tokhi w Kandaharze.
  • 1972: 5 sierpnia policja przeprowadza akcję przeciwko Brotherhood.
  • 1973: Zahir Szah zakazuje konopi i opium. 17 lipca król zostaje obalony w zamachu stanu.
  • 1978: W kwietniu władzę przejmują komuniści.
  • 1979: W grudniu do Afganistanu wkraczają wojska sowieckie.
  • Koniec lat 70. i lata 80.: Afgańskie nasiona docierają do Ameryki Północnej i Europy.

Więcej z serii

To druga z pięciu części naszej serii o szlaku hipisów:

Przeczytaj też nasz portret Frenchy’ego Cannoliego, który nauczył się robić charas w Himalajach.

Czym jest Afghan Black?

Afghan Black to nazwa, którą zachodni podróżni nadawali w latach 60. i 70. ciemnemu, ręcznie prasowanemu haszyszowi z Afganistanu. Pochodzenie nazwy jest niejasne, ale to hipisi ją rozsławili.

Jak robiono afgański haszysz?

Suszone rośliny konopi obijano i przesiewano przez tkaninę na proszek zwany garda. Proszek prasowano następnie i ugniatano ręcznie, czasem z odrobiną ciepła lub wody, aż powstał haszysz. Pracę wykonywano zimą.

Czym była Brotherhood of Eternal Love?

Brotherhood of Eternal Love była grupą z Laguna Beach w Kalifornii. Od 1967 roku jej członkowie kupowali haszysz w Kandaharze i jako jedni z pierwszych sprowadzali afgański haszysz do USA na dużą skalę. W 1972 roku policja przeprowadziła akcję przeciwko grupie.

Źródła

Zdjęcie główne: Kabul w 1974 roku. Zdjęcie: Wendy Tanner, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.

Z artykułu
Przewiń do góry