Kandahar, zima 1967 roku. Dwóch młodych Amerykanów, Travis Ashbrook i Ricky Bevans, spaceruje po targu owocowym, gdy podchodzi do nich mężczyzna o imieniu Nazrullah Tokhi i pyta, czy chcą kupić haszysz. Zabiera ich do sklepu odzieżowego swojego brata Hayatullaha. Gdy transakcja zostaje dobita, Amerykanie oddają swojego zepsutego forda taunusa w zamian za około 50 kilogramów haszyszu.
To spotkanie zapoczątkowało jedną z najbardziej znanych historii przemytniczych hippie trail. Ale haszysz, który kupili Ashbrook i Bevans, nie był wymysłem hipisów. Był owocem rzemiosła, które istniało w Afganistanie na długo przed przyjazdem pierwszych autobusów. Ta druga część naszej serii o szlaku hipisów opowiada o kraju, w którym ruch na szlaku był największy, i o tamtejszej kulturze haszyszu.
W skrócie
- Afganistan był sercem hippie trail, a afgański haszysz już na początku lat 70. cieszył się wśród podróżnych znakomitą opinią.
- Haszysz robiono zimą: suszone rośliny obijano i przesiewano przez tkaninę na proszek zwany garda, który następnie prasowano i ugniatano ręcznie.
- Nazwa Afghan Black stała się sławna na Zachodzie dzięki hipisom, ale tradycja za nią stojąca jest starsza.
- Afgańskie nasiona dotarły do Ameryki Północnej i Europy od końca lat 70. i dziś są obecne w dużej części konopi uprawianych na Zachodzie.
- Zakaz z 1973 roku i wojna, która wybuchła w 1979 roku, na zawsze zmieniły handel.

Rzemiosło starsze niż hipisi
Przesiewanie konopi w Afganistanie sięga prawdopodobnie XIX wieku, według opracowania Afghanistan Analysts Network, niezależnej organizacji badawczej z Kabulu. Na początku XIX wieku kraj był przede wszystkim szlakiem tranzytowym. Haszysz z Buchary w Azji Środkowej wędrował na południe przez Mazar-i Szarif do Kabulu i dalej do Peszawaru.
Gdy w 1934 roku Chiny zakazały konopi, Afgańczycy zaczęli sami produkować haszysz w większych ilościach na eksport. Na początku jakość była nierówna. Indyjskie raporty z lat 40. opisywały afgański charas jako zafałszowany. Dopiero w latach 70. produkcja przeszła od drobnego rzemiosła domowego do eksportu na dużą skalę do Europy i Ameryki Północnej.
Haszysz miał też swoje miejsce w afgańskim społeczeństwie, choć budził kontrowersje. W Balchu na północy sufi święty Baba Qu-ye Mastan na początku XX wieku urządził przy swoim grobie dom palenia. Jednocześnie ktoś, kto palił regularnie, był nazywany charsi, a to słowo nie miało dobrej sławy. Stare powiedzenie brzmi mniej więcej tak: pal, pal, żebyś zapomniał o smutku.

Jak robiono afgański haszysz
Afgański haszysz był zimowym rzemiosłem. Rośliny zbierano od października do stycznia, a żywicę pozyskiwano pod koniec grudnia i w styczniu, gdy było zimno. Tak opisuje tę metodę Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości, UNODC, w swoim dużym badaniu konopi w Afganistanie z 2009 roku.
Suszone rośliny obijano, a proszek przesiewano przez tkaninę rozpiętą na pochyłej drewnianej ramie. To, co przeszło przez tkaninę, nazywano garda. Przesiewanie powtarzano, a każda kolejna runda dawała niższą jakość: pierwsza garda była najlepsza, potem druga i trzecia. Na północy, wokół Balchu i Badachszanu, rolnicy często trzymali pierwszą gardę osobno, co dawało mniej haszyszu, ale lepszego. Na południu i wschodzie rundy częściej mieszano.
Potem proszek trzeba było zamienić w haszysz. Na południu gardę prasowano i rozcierano ręcznie, a słabszy proszek można było zwilżyć odrobiną wody i podgrzać nad małym ogniem, aż dało się go formować. Na północy istniała metoda zwana jooshi, w której gardę wysokiej jakości podgrzewano i prasowano ręcznie w zielonobrązowy produkt. O tym, jak to rzemiosło się rozwijało i jak dotarło do Europy, opowie czwarta część serii.
Mit Afghan Black
Na Zachodzie Afghan Black stało się nazwą, którą znał każdy. Jej pochodzenie jest niejasne. Rosyjski botanik Nikołaj Wawiłow opisał w 1924 roku czarniawe konopie z Afganistanu, a to, czy nazwa pochodzi właśnie stąd, jest według Afghanistan Analysts Network kwestią historycznych spekulacji. Pewne jest to, że to hipisi zrobili z Afghan Black markę.
Renoma była ugruntowana już na początku lat 70. W depeszy ambasady USA w Kabulu z 1971 roku dyplomaci odnotowali, że afgański haszysz ma „an especially high reputation among world travellers”.
Kabul i Chicken Street
Dla podróżnych na hippie trail Kabul był celem długiego etapu i miejscem odpoczynku. W latach 70. co roku przyjeżdżały tu dziesiątki tysięcy ludzi z Zachodu. Były tanie hotele, restauracje i herbaciarnie, a imprezy w Green Hotel przeszły do legendy.
Chicken Street w centrum Kabulu była ulicą, którą znali wszyscy. Sklepy, proste hotele i restauracje stały jeden przy drugim, a kupić można było afgańskie kożuchy, bransoletki i, jak napisała później pewna brytyjska gazeta, mnóstwo haszyszu. W Sigi’s przy Chicken Street podróżni wymieniali się informacjami o dalszej drodze. Gul Agha Karimi, który prowadził w Kabulu kemping, wspominał wiele lat później: „All the hippies knew me.”

Brotherhood of Eternal Love: z Kandaharu do Kalifornii
Ashbrook i Bevans należeli do Brotherhood of Eternal Love, grupy założonej przez Johna Griggsa w połowie lat 60., która od 1967 roku miała siedzibę w Laguna Beach w Kalifornii. Po spotkaniu w Kandaharze bracia Tokhi zostali ich dostawcami.
Według książki „Orange Sunshine” dziennikarza Nicholasa Schou haszysz ukrywano między innymi w volkswagenach transporterach wysyłanych statkiem do Kalifornii, a później także w wydrążonych deskach surfingowych. Te szczegóły opierają się w dużej mierze na wywiadach z samym Ashbrookiem. Brotherhood jako jedna z pierwszych grup sprowadzała afgański haszysz do USA na dużą skalę.
Grupa była znana także z innych rzeczy. W 1970 roku zapłaciła za ucieczkę Timothy’ego Leary’ego z więzienia. 5 sierpnia 1972 roku policja przeprowadziła akcję przeciwko Brotherhood w Kalifornii, Oregonie i na Hawajach, przejęła około 2,5 tony haszyszu i zatrzymała dziesiątki osób. Brotherhood doczeka się w serii osobnego portretu.
Nasiona, które zostały
Z Afganistanu przyszedł nie tylko haszysz. Według badaczy Roberta C. Clarke’a i Marka Merlina afgańskie nasiona kilkakrotnie docierały do Ameryki Północnej i Europy od końca lat 70. i przez całe lata 80. Rośliny miały szersze liście niż odmiany uprawiane na Zachodzie i to wtedy hodowcy zaczęli nazywać starsze odmiany sativa, a afgańskie indica.
Wpływ był ogromny. Według Clarke’a i Merlina już w połowie lat 80. zdecydowana większość bezpestkowych konopi uprawianych w Ameryce Północnej miała afgańskich przodków. W tym samym czasie pierwsze holenderskie firmy nasienne zaczęły sprzedawać wyselekcjonowane odmiany. Holender Ben Dronkers, który później założył Hash Marihuana & Hemp Museum w Amsterdamie, opowiadał, że na początku lat 70. przywiózł nasiona z Pakistanu.
Zakaz i wojna
Formalnie konopie były w Afganistanie zakazane od 1957 roku, ale zakazu prawie nie egzekwowano. W 1973 roku król Zahir Szah zakazał zarówno konopi, jak i opium, według kilku źródeł przy wsparciu 47 milionów dolarów ze Stanów Zjednoczonych. Tego samego lata, 17 lipca 1973 roku, król został obalony w zamachu stanu, gdy przebywał we Włoszech.
Zakaz nie zatrzymał produkcji. Afghanistan Analysts Network szacuje, że w drugiej połowie lat 70. kraj produkował od 150 do 400 ton haszyszu rocznie. Część handlu przeniosła się do Pakistanu. W kwietniu 1978 roku komuniści przejęli władzę w zamachu stanu, którego świadkiem w Kabulu był szwedzki fotograf Sten-Åke Sändh. W grudniu 1979 roku do kraju wkroczyły wojska sowieckie i czas hippie trail w Afganistanie dobiegł końca.
Ślady Afganistanu w dzisiejszych konopiach
Dzisiejszy Kabul to zupełnie inne miasto niż to, które poznali podróżni. Ale ślady afgańskiego haszyszu wciąż są widoczne: w nazwie Afghan Black, w genetyce obecnej w dużej części dzisiejszych konopi i w rzemiośle przesiewania i ręcznego prasowania, które wciąż się stosuje. Ludzie tacy jak Mila Jansen i Frenchy Cannoli przekazali tę wiedzę dalej, a ich historie dostaną w serii osobne artykuły.
W następnej części ruszamy dalej na wschód, przez przełęcz Chajber, do Nepalu i Indii: Freak Street w Katmandu, charas z Himalajów i plaże Goa.
Harmonogram
- XIX wiek: Haszysz z Buchary wędruje przez Mazar-i Szarif i Kabul do Peszawaru. Przesiewanie w Afganistanie prawdopodobnie nabiera kształtu.
- 1924: Nikołaj Wawiłow opisuje czarniawe afgańskie konopie.
- 1934: Chiny zakazują konopi, a Afgańczycy zaczynają robić haszysz na eksport.
- 1957: Konopie zostają formalnie zakazane w Afganistanie.
- 1967: Brotherhood of Eternal Love zawiera pierwszą transakcję z braćmi Tokhi w Kandaharze.
- 1972: 5 sierpnia policja przeprowadza akcję przeciwko Brotherhood.
- 1973: Zahir Szah zakazuje konopi i opium. 17 lipca król zostaje obalony w zamachu stanu.
- 1978: W kwietniu władzę przejmują komuniści.
- 1979: W grudniu do Afganistanu wkraczają wojska sowieckie.
- Koniec lat 70. i lata 80.: Afgańskie nasiona docierają do Ameryki Północnej i Europy.
Więcej z serii
To druga z pięciu części naszej serii o szlaku hipisów:
- Hippie trail: lądem do Kabulu i Katmandu
- Afgański haszysz i hippie trail: Kandahar, Kabul i Chicken Street
- Freak Street, Himalaje i Goa: koniec hippie trail
- Rzemiosło stojące za haszyszem: od ręcznie ucieranego charasu do sita i lodowatej wody
- Dziedzictwo Hippie Trail: banki nasion, przemytnicy i walka o konopie
Przeczytaj też nasz portret Frenchy’ego Cannoliego, który nauczył się robić charas w Himalajach.
Czym jest Afghan Black?
Afghan Black to nazwa, którą zachodni podróżni nadawali w latach 60. i 70. ciemnemu, ręcznie prasowanemu haszyszowi z Afganistanu. Pochodzenie nazwy jest niejasne, ale to hipisi ją rozsławili.
Jak robiono afgański haszysz?
Suszone rośliny konopi obijano i przesiewano przez tkaninę na proszek zwany garda. Proszek prasowano następnie i ugniatano ręcznie, czasem z odrobiną ciepła lub wody, aż powstał haszysz. Pracę wykonywano zimą.
Czym była Brotherhood of Eternal Love?
Brotherhood of Eternal Love była grupą z Laguna Beach w Kalifornii. Od 1967 roku jej członkowie kupowali haszysz w Kandaharze i jako jedni z pierwszych sprowadzali afgański haszysz do USA na dużą skalę. W 1972 roku policja przeprowadziła akcję przeciwko grupie.
Źródła
- Bjelica, J. and Foschini, F. (2019). Afghanistan Analysts Network. The Myth of Afghan Black (1): A cultural history of cannabis cultivation and hashish production in Afghanistan.
- Foschini, F., Bjelica, J. and Ali, O. (2019). Afghanistan Analysts Network. The Myth of Afghan Black (2): The cultural history of hashish consumption in Afghanistan.
- UNODC (2010). Afghanistan Cannabis Survey 2009.
- Clarke, R. C. and Merlin, M. D. (2016). Cannabis Domestication, Breeding History, Present-day Genetic Diversity, and Future Prospects. Critical Reviews in Plant Sciences, 35. doi:10.1080/07352689.2016.1267498.
- U.S. Department of State, Office of the Historian. Foreign Relations of the United States, 1969-1976, Vol. E-7, document 355.
- Obert, M. (2010). The Caravan. Camping in Kabul.
- Caryl, C. (2013). HuffPost. Strange Rebels (excerpt).
- Wikipedia. Chicken Street.
- Wikipedia. Brotherhood of Eternal Love.
- Bradford, J. (2024). World Religions and Spirituality Project. Brotherhood of Eternal Love.
- Laguna Beach Indy. Drugs and debauchery.
- Schou, N. (2010). Orange Sunshine: The Brotherhood of Eternal Love and Its Quest to Spread Peace, Love, and Acid to the World. Thomas Dunne Books.
- Wikipedia. Cannabis in Afghanistan.
- Wikipedia. 1973 Afghan coup d’état.
- Sändh, S.-Å. Fotosidan. Afghanistan 1978: Saur-revolutionen.
- Hash Marihuana & Hemp Museum. O nas.
Zdjęcie główne: Kabul w 1974 roku. Zdjęcie: Wendy Tanner, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.



