Amsterdam, 28 november 1994. In een winkel in het centrum laat Mila Jansen een machine zien die eruitziet als een kleine droogtrommel. Hij heet de Pollinator en schudt de hars van gedroogde cannabisplanten door een fijn gaas. Het is Cannabis Cup-week in de stad, en volgens haar eigen verhaal verkocht ze de eerste avond al twee of drie machines.
Dit is het vierde deel van onze serie over de Hippie Trail. In de vorige delen volgden we de route over land naar Kabul, Kathmandu en Goa. Nu gaat het over het ambacht: hoe hasj werd gemaakt in de Himalaya, Afghanistan, Libanon en Marokko, en hoe die kennis Europa bereikte en daar veranderde. Het is ook het verhaal van een aantal mensen die de hasjcultuur hebben gevormd die we vandaag zien.
In het kort
- Hasj werd traditioneel op drie manieren gemaakt: door levende planten met de hand te wrijven, door gedroogde planten te zeven en door de hars met de hand te persen.
- Libanon en Marokko waren in de jaren zeventig en tachtig de belangrijkste bronnen van hasj voor Europa, en de zeeftechniek kwam hoogstwaarschijnlijk vanuit Libanon naar Marokko.
- Mellow Yellow in Amsterdam opende in 1972 en wordt gezien als de eerste coffeeshop ter wereld.
- Mila Jansen bracht in 1994 de Pollinator en in 1998 de Ice-O-Lator uit, twee uitvindingen die veranderden hoe hasj wordt gemaakt.
- Meerdere mensen ontwikkelden tussen eind jaren tachtig en 1999 methodes met ijswater, en wie de eerste was, is nog altijd omstreden.
Drie manieren om hasj te maken
Langs de Hippie Trail kwamen reizigers drie verschillende tradities tegen. In de Himalaya werd de hars met de hand van levende planten gewreven, zoals we in deel drie beschreven. De met de hand gewreven charas was zacht en donker en werd vaak tot balletjes of staafjes gevormd.
In Afghanistan, Libanon en Marokko ging het anders. De planten werden geoogst en gedroogd en daarna boven een doek of een fijn gaas geschud of geslagen, zodat de harsklieren, de trichomen, erdoorheen vielen. Het poeder dat zich onder de doek verzamelde, werd daarna samengeperst. In Afghanistan werd het vaak met de hand gekneed tot het zacht en soepel was, zoals we in deel twee beschreven.
Uit deze tradities kwamen ook namen voort die reizigers mee naar huis namen. Een van de bekendste is temple balls, ronde ballen van met de hand gerolde hasj die met Nepal worden geassocieerd. Niemand weet zeker waar de naam vandaan komt.
Libanon en Marokko
Niet alle hasj die Europa bereikte, kwam uit de landen van de Hippie Trail in het oosten. In Libanon werd cannabis geteeld in de Bekavallei, en volgens onderzoeker Pierre-Arnaud Chouvy was Libanon in de jaren zeventig en tachtig een van de twee belangrijkste bronnen van hasj voor Europa. De andere was Marokko.
Marokko was het laatste van de grote productielanden dat hasj voor de export begon te maken. Dat gebeurde eind jaren zestig en begin jaren zeventig, toen de reizigers uit het Westen arriveerden. Volgens Chouvy is het zeer waarschijnlijk dat de zeeftechniek vanuit Libanon naar Marokko kwam. Tegenwoordig is Marokko een van de grootste hasjproducenten ter wereld, en de teelt in het Rifgebergte heeft een eigen geschiedenis, die we vertellen in ons artikel Marokkaanse hasj: het Rifgebergte, het zeven en de kwaliteit.
Amsterdam en de eerste coffeeshops
Toen de reizigers thuiskwamen, belandden velen van hen in Amsterdam. In 1972 begonnen Wernard Bruining en zijn vrienden Mellow Yellow in een gekraakte voormalige bakkerij. Hij noemde het een theehuis, en tegenwoordig geldt het als de eerste coffeeshop ter wereld. Er volgden er al snel meer, die hasj verkochten uit de landen die de reizigers net hadden bezocht.
Herkomst deed ertoe. Hasj werd verkocht naar het land waar het vandaan kwam, en namen als Afghaan, Libanees en Marokkaan werden bekende begrippen onder kopers. Thuis in Europa leefde de geografie van de Hippie Trail voort in het aanbod van de coffeeshops.
In 1976 wijzigde Nederland de Opiumwet en maakte het onderscheid tussen cannabis en andere drugs. Dat legde de basis voor het gedoogbeleid waarop de coffeeshops later voortbouwden. Mellow Yellow moest in 2017 sluiten door nieuwe regels over de afstand tot scholen.
Mila Jansen en de Pollinator
Een van degenen die met de kennis terugkwamen, was Mila Jansen. Al in november 1967 had ze theehuis Cleo de Merode in Amsterdam geopend, en tussen 1968 en 1982 bracht ze een groot deel van haar tijd door in India en Nepal, met zomers in Manali, winters in Goa en periodes in Kathmandu. In de Himalaya leerde ze charas wrijven.
Het idee voor de Pollinator kreeg ze toen ze wasgoed in een droogtrommel zag ronddraaien. Dezelfde beweging kon worden gebruikt om de trichomen van gedroogde planten los te schudden. De machine deed grotendeels hetzelfde als de zeven in Afghanistan en Marokko, maar op een manier die werkte met planten die in Europa werden geteeld.
In 1998 kwam haar volgende uitvinding, de Ice-O-Lator, die ze samen met Mark Rose ontwikkelde. Het is een set zakken met gaas van verschillende fijnheid waarin het plantmateriaal in ijskoud water wordt geroerd. Door de kou worden de harsklieren broos, zodat ze afbreken en door het gaas zakken. Haar uitvindingen leverden Mila Jansen de bijnaam Hash Queen op, en haar verhaal krijgt een eigen artikel in de serie.
IJswater en de vraag wie de eerste was
Mila Jansen was niet de enige die met water en ijs experimenteerde. De methode heeft meerdere bedenkers, en wie de eerste was, is nog altijd omstreden.
De Amerikaanse kweker David Watson, bekend als Sam the Skunkman, adverteerde in augustus 1987 in High Times onder de naam Sadu Sam met een handleiding om hasj met water te maken. Volgens Leaf Magazine leerde hij de techniek begin jaren tachtig in Amsterdam van zaadveredelaar Nevil Schoenmakers, maar waar Nevil die op zijn beurt vandaan had, is onbekend.
De Zwitserse uitvinder Reinhard C. Delp, die in Californië woonde, toonde zijn Ice-Cold Extractor in november 1997 op de Cannabis Cup. In februari 1998 vroeg hij in de VS patent aan op de methode, en het patent werd in december 2000 verleend. Het principe was hetzelfde als bij de Ice-O-Lator: koud water maakt de hars broos. In maart 1999 bracht de Canadees Marcus Richardson, bekend als Bubbleman, zijn Bubble Bags uit, en zijn naam is nauw verbonden geraakt met de term bubble hash.
De Cannabis Cup en nederhasj
Het podium waarop veel hiervan werd getoond, was de Cannabis Cup in Amsterdam. De wedstrijd begon in november 1988 op initiatief van Steven Hager van het tijdschrift High Times. Na verloop van tijd kreeg hasj eigen categorieën, een voor geïmporteerde hasj en een voor nederhasj, dus hasj die in Nederland was gemaakt.
Die indeling zegt veel over wat er was gebeurd. In de jaren van de Hippie Trail was hasj iets wat je kocht waar het werd gemaakt. Nu werd het ook in Europa gemaakt, met technieken die de reizigers onderweg hadden geleerd en met nieuwe machines zoals de Pollinator en de Ice-O-Lator.
Frenchy Cannoli en hasj als ambacht
Een andere reiziger die het ambacht verder bracht, was de Fransman Frenchy Cannoli. Hij werd in 1956 in Nice geboren en leerde gedurende vele jaren in Azië en Noord-Afrika hasj maken, waaronder acht seizoenen in de Parvativallei. Later verhuisde hij naar Californië, waar hij traditioneel hasj maken onderwees in zijn seminarreeks The Lost Art of the Hashishin.
Frenchy vergeleek hasj graag met wijn en vond dat de plek waar de plant groeide en het werk van de boer terug te zien moesten zijn in de uiteindelijke hasj. In zijn eigen woorden: "I don't create this quality! It is given to me by the farmers." Hij overleed op 18 juli 2021. Meer over zijn leven lees je in ons artikel Frenchy Cannoli: de hasjmeester uit Nice en zijn nalatenschap.
De technieken die voortleven
De technieken die de reizigers onderweg tegenkwamen, worden nog steeds gebruikt. Zeven heet tegenwoordig meestal dry sift, en de ijswatermethode staat bekend als ice water hash of bubble hash. In de Himalaya wordt charas nog altijd met de hand gewreven, en in Marokko wordt hasj op vrijwel dezelfde manier gezeefd als vijftig jaar geleden.
Dezelfde methodes worden ook gebruikt om hasj te maken van industriële hennep met een laag THC-gehalte. Hoe de verschillende soorten van elkaar verschillen, lees je in ons artikel Soorten hasj: CBD-hasj uitgelegd en hoe je kiest. Het volgende en laatste deel van de serie gaat over de erfenis van de Hippie Trail en de mensen die de cannabiscultuur tot op de dag van vandaag hebben gevormd.
Meer in de serie
Dit is deel vier van vijf in onze serie over de Hippie Trail:
- De hippie trail: over land naar Kabul en Kathmandu
- Afghaanse hasj en de hippie trail: Kandahar, Kabul en Chicken Street
- Freak Street, de Himalaya en Goa: het einde van de hippie trail
- Het ambacht achter hasj: van met de hand gewreven charas tot zeef en ijswater
- De erfenis van de Hippie Trail: zaadbanken, smokkelaars en de strijd voor hennep
Lees ook ons portret van Frenchy Cannoli, die in de Himalaya leerde charas te maken.
Wat is het verschil tussen charas en gezeefde hasj?
Charas wordt gemaakt door levende cannabisplanten tussen de handpalmen te wrijven tot de hars blijft plakken. Gezeefde hasj wordt gemaakt van gedroogde planten die boven een doek of gaas worden geschud of geslagen, zodat de harsklieren erdoorheen vallen en daarna kunnen worden samengeperst.
Wie heeft ijswaterhasj uitgevonden?
Er zijn meerdere claims. Sam the Skunkman, Reinhard C. Delp, Mila Jansen en Bubbleman ontwikkelden allemaal tussen eind jaren tachtig en 1999 methodes met koud water. Delp kreeg in 2000 een Amerikaans patent, maar wie de eerste was, is nog altijd omstreden.
Wie is Mila Jansen?
Mila Jansen is een Nederlandse uitvinder die bekendstaat als de Hash Queen. Ze leerde in de Himalaya charas maken en vond in 1994 de Pollinator en in 1998 de Ice-O-Lator uit.
Bronnen
- Chouvy, P.-A. (2016). EMCDDA. The supply of hashish to Europe.
- Clarke, R. C. (1998). Hashish! Red Eye Press.
- Jansen, M. (2020). Cannabis Now. Mila Jansen: How I Became The Hash Queen.
- Black, B. (2022). World of Cannabis Museum. Cannthropology: Hash Queen Mila.
- Black, B. (2024). Leaf Magazine. Cannthropology: Bubble Hash Backstory.
- Delp, R. C. Amerikaans octrooi 6158591. Method and apparatus for extracting plant resins.
- Wikipedia. Mellow Yellow (coffeeshop).
- Wikipedia. Cannabis Cup.
- Wikipedia. Drug policy of the Netherlands.
- 48 hills (2021). Puff: A farewell to Frenchy Cannoli, master of hashish.
Headerafbeelding: cannabisvelden in het Rifgebergte in Marokko in 1985. Foto: Michel Benoist, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.
