Terpenen in het kort
- Terpenen zijn geurstoffen die planten zelf aanmaken. Ze zijn de reden dat lavendel naar lavendel ruikt.
- Onderzoekers hebben meer dan 150 verschillende terpenen gevonden in cannabis en hennep. Welke de overhand hebben, verschilt per soort.
- Terpenen zijn geen cannabinoïden en maken je niet high, maar ze werken samen met de cannabinoïden. Dat heet het entourage-effect.
Wat zijn terpenen?
Terpenen zijn een grote groep stoffen die planten aanmaken om geur af te geven. In de natuur zijn er meer dan 30.000 bekend, en de meesten van ons herkennen er een paar zonder de naam te kennen: de geur van een vers geschilde sinaasappel is limoneen, de geur van een dennenbos is pineen en een groot deel van de geur van lavendel is linalool.
Chemisch gezien zijn terpenen opgebouwd uit kleine eenheden die isopreen heten. Hoe meer eenheden, hoe groter en zwaarder het molecuul. De lichtste terpenen verdampen snel, en daarom kan een plant zo sterk ruiken als je een blad tussen je vingers wrijft.
Wie het over etherische oliën heeft, heeft het grotendeels over terpenen. Een etherische olie is simpelweg de geurstoffen van een plant in geconcentreerde vorm.
Waarom maken planten terpenen aan?
Planten maken terpenen niet voor ons. De geur heeft meerdere functies:
- Verdediging. Veel terpenen smaken vies of irriteren insecten en grazende dieren.
- Bestuivers aantrekken. De geur van een bloem is vaak een mengsel van terpenen.
- Bescherming tegen hitte en stress. Sommige terpenen helpen de plant om droogte en hoge temperaturen te doorstaan.
Terpenen in cannabis en hennep
In de cannabisplant worden terpenen aangemaakt in de trichomen, de kleine glinsterende haartjes op de bloemen. Dat zijn dezelfde klieren die cannabinoïden zoals CBD en THC aanmaken. Daarom zitten de geur en de cannabinoïden op dezelfde plek, en daarom ruikt een gedroogde bloem veel sterker dan een blad.
In cannabis zijn meer dan 150 terpenen aangetoond, maar de meeste komen alleen in sporen voor. Meestal zorgt een handvol voor het grootste deel van de geur. Samen vormen terpenen vaak zo'n 1–3 procent van het drooggewicht van de bloem.
Welke terpenen de overhand hebben, hangt af van de soort, hoe die is gekweekt, wanneer er is geoogst en hoe de bloemen zijn gedroogd en bewaard. Twee CBD-bloemen met hetzelfde CBD-gehalte kunnen daardoor totaal anders ruiken: de een fris en citrusachtig, de ander aards en zwaar.
De meest voorkomende terpenen in cannabis
Dit zijn de terpenen die je het vaakst tegenkomt in cannabis en hennep, en waar je de geur misschien al van kent.
| Terpeen | Geur | Komt ook voor in |
|---|---|---|
| Myrceen | Aards, kruidig, licht fruitig | Hop, mango, tijm |
| Limoneen | Citrus | Sinaasappel- en citroenschil |
| Bèta-caryofylleen | Peperig, kruidig | Zwarte peper, kruidnagel |
| Pineen | Dennenbos, hars | Den, spar, rozemarijn |
| Linalool | Bloemig, zoet | Lavendel, koriander |
| Humuleen | Houtig, droog | Hop |
| Terpinoleen | Fris, licht bloemig en fruitig | Appel, sering, tea tree-olie |
Myrceen
Myrceen is de terpeen die het vaakst de overhand heeft in cannabis. Het ruikt aards en kruidig met een zachte, fruitige toon, een beetje zoals rijpe mango. Myrceen komt ook in grote hoeveelheden voor in hop, en een deel van het aroma van een hoppig bier komt daarvandaan.
Soorten met veel myrceen worden meestal omschreven als ontspannend, en daar is onderzoek voor: in een Braziliaanse studie bij muizen had myrceen een duidelijk kalmerend effect.
Limoneen
Limoneen zorgt voor de onmiskenbare citrusgeur en is dezelfde stof die in de schil van sinaasappels en citroenen zit. Het is een van de meest voorkomende geurstoffen ter wereld en wordt gebruikt in van alles, van schoonmaakmiddelen tot voeding. Soorten met veel limoneen ruiken fris en zurig en worden in verband gebracht met een lichter, opgewekter gevoel. Citrusgeur is ook bij mensen onderzocht: in een Oostenrijkse studie waren patiënten die bij de tandarts zaten te wachten rustiger en beter gehumeurd als de wachtkamer naar sinaasappel rook.
Bèta-caryofylleen
Bèta-caryofylleen is de peperige toon die je kent van zwarte peper en kruidnagel. Het valt op tussen de terpenen omdat onderzoekers hebben aangetoond dat het zich kan binden aan de CB2-receptor in het endocannabinoïde systeem van het lichaam, iets wat je anders vooral met cannabinoïden associeert. Wat dat in de praktijk betekent, is nog onduidelijk.
Pineen
Pineen is de geur van een dennenbos. Het bestaat in twee vormen, alfa- en bèta-pineen, en samen horen ze bij de meest voorkomende terpenen in de natuur. In cannabis geeft pineen een frisse, harsachtige toon. Pineen wordt in verband gebracht met helderheid en focus, en in zijn overzichtsartikel wijst Ethan Russo erop dat pineen een deel van het effect van THC op het kortetermijngeheugen zou kunnen tegengaan.
Linalool
Linalool is de bloemige, licht zoete geur van lavendel. In cannabis komt het meestal in kleinere hoeveelheden voor, maar je merkt het in soorten met een zacht, bloemig geurprofiel. Linalool zit ook vaak in parfums en zeep.
Het is geen toeval dat lavendel een klassieker is geworden om te ontspannen. In een Japanse studie uit 2018 had de geur van linalool een angstremmend effect bij muizen, en het effect verdween wanneer de reukzin van de muizen werd uitgeschakeld. Dat wijst erop dat de geur zelf het werk doet.
Humuleen en terpinoleen
Humuleen is vernoemd naar hop (Humulus) en geeft een droge, houtige toon. Terpinoleen is minder vaak de hoofdterpeen, maar geeft een frisse en licht fruitige geur aan de soorten waarin het de overhand heeft.
Het entourage-effect: hoe terpenen en cannabinoïden samenwerken
Het entourage-effect houdt in dat de stoffen in de plant samenwerken en samen een andere, vollere ervaring geven dan een losse stof op zichzelf. De term werd in 1998 bedacht door de onderzoekers Shimon Ben-Shabat en Raphael Mechoulam, de laatste bekend als de wetenschapper die THC als eerste identificeerde. In 2011 bracht neuroloog Ethan Russo het onderzoek samen naar hoe terpenen en cannabinoïden elkaar beïnvloeden, en zijn overzichtsartikel wordt nu veel geciteerd in het vakgebied.
Daarom kunnen twee soorten met hetzelfde CBD-gehalte zo verschillend aanvoelen. Het terpeenprofiel bepaalt het karakter: soorten met veel myrceen en linalool worden vaak omschreven als kalmerend en ontspannend, terwijl soorten met veel limoneen en pineen eerder als opwekkend en gefocust worden ervaren.
Hetzelfde idee verklaart waarom veel mensen kiezen voor full spectrum-producten in plaats van isolaten. Een full spectrum-olie of een CBD-bloem behoudt het volledige profiel van de plant, met cannabinoïden, terpenen en flavonoïden in ongeveer dezelfde verhoudingen als in de plant.
Veel van het onderzoek is tot nu toe in het lab en bij dieren gedaan, maar de resultaten sluiten aan bij hoe kwekers en gebruikers deze soorten al lang omschrijven.
Terpenen in CBD-producten
Hoeveel terpenen een CBD-product bevat, hangt af van hoe het is gemaakt:
- CBD-bloemen en CBD-hasj behouden hun natuurlijke terpenen, zolang ze goed zijn gedroogd en bewaard.
- Full spectrum CBD-olie bevat terpenen uit de plant, wat voor een groot deel verklaart waarom sommige CBD-oliën naar gras smaken en andere nauwelijks ergens naar.
- Isolaten en distillaten zijn zo ver gezuiverd dat de terpenen zo goed als verdwenen zijn. Soms worden ze er achteraf weer aan toegevoegd voor geur en smaak.
Terpenen kun je ook los kopen. Wij verkopen terpenen van Nordic Terpenes met profielen die bekende cannabissoorten nabootsen. Vraag je je af wat de etiketten betekenen, dan leggen we het verschil uit tussen botanische en live terpenen. Terpenen zijn sterk geconcentreerd en moeten altijd worden verdund en gebruikt volgens de instructies van de fabrikant.
Zo bewaar je terpenen
Terpenen zijn vluchtig. Ze verdampen en breken af door warmte, licht en lucht, en daarom verliest oude of slecht bewaarde hennep zijn geur. Drie eenvoudige regels:
- Koel en donker bewaren. Kamertemperatuur of koeler, nooit in de zon.
- Zo weinig mogelijk lucht. Een luchtdichte pot of zak maakt een groot verschil.
- De juiste luchtvochtigheid. Bloemen die uitdrogen, verliezen hun geur sneller. Een vochtigheidszakje in de pot houdt het niveau stabiel. Je vindt ze onder opslag.
Veelgestelde vragen over terpenen
Word je high van terpenen?
Nee. Terpenen zijn niet psychoactief zoals THC. Ze zorgen voor geur en smaak en werken samen met de cannabinoïden, maar ze zijn niet bedwelmend.
Wat is het entourage-effect?
Het entourage-effect houdt in dat cannabinoïden, terpenen en andere stoffen in de plant samenwerken en een andere ervaring geven dan elke stof afzonderlijk. Het is een van de redenen waarom veel mensen de voorkeur geven aan full spectrum-producten.
Welke terpenen zijn kalmerend en welke zijn opwekkend?
Myrceen en linalool worden in verband gebracht met rust en ontspanning, en beide hebben in dierstudies kalmerende eigenschappen laten zien. Limoneen en pineen worden in verband gebracht met een opwekkender en meer gefocust gevoel.
Zijn terpenen gevaarlijk?
In de hoeveelheden die in planten, voeding en cosmetica voorkomen, gelden ze als veilig. Geconcentreerde terpenen kunnen huid en slijmvliezen irriteren en moeten altijd worden verdund. Limoneen en linalool kunnen contactallergie veroorzaken als ze geoxideerd zijn, en daarom staan ze op de ingrediëntenlijst van cosmetica.
Zitten er terpenen in CBD-olie?
Ja, in full spectrum- en broad spectrum-oliën. Isolaten bevatten geen of slechts verwaarloosbare hoeveelheden.
Zijn terpenen hetzelfde als etherische oliën?
Niet helemaal. Etherische oliën bestaan grotendeels uit terpenen, maar bevatten ook andere geurstoffen.
Hoeveel terpenen zitten er in cannabis?
Er zijn er meer dan 150 aangetoond. Meestal hebben drie tot vijf daarvan de overhand.
Bronnen
- Ben-Shabat, S. et al. (1998). An entourage effect: inactive endogenous fatty acid glycerol esters enhance 2-arachidonoyl-glycerol cannabinoid activity. European Journal of Pharmacology, 353(1), 23–31.
- Booth, J. K. & Bohlmann, J. (2019). Terpenes in Cannabis sativa – From plant genome to humans. Plant Science, 284, 67–72.
- do Vale, T. G. et al. (2002). Central effects of citral, myrcene and limonene, constituents of essential oil chemotypes from Lippia alba. Phytomedicine, 9(8), 709–714.
- Gertsch, J. et al. (2008). Beta-caryophyllene is a dietary cannabinoid. PNAS, 105(26), 9099–9104.
- Harada, H. et al. (2018). Linalool odor-induced anxiolytic effects in mice. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 12, 241.
- Lehrner, J. et al. (2000). Ambient odor of orange in a dental office reduces anxiety and improves mood in female patients. Physiology & Behavior, 71(1–2), 83–86.
- Russo, E. B. (2011). Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. British Journal of Pharmacology, 163(7), 1344–1364.
